محمد حسن خان اعتماد السلطنه
212
چهل سال تاريخ ايران ( فارسى )
مشاهده فرموده و در استخاره و تفأل به قرآن كريم نظرى آنچنان صائب دارد كه اخبار از ضمير و غايب مىكند . پدر و برادر اين فقيه عامل و حكيم كامل هم هردو از علماء بزرگ عصر خود بودند و در فنون شرعيه و حكميه و رياضيه از اساتيد محسوب مىگرديدند . الغرض امروز ولايت طهران بلكه مملكت ايران به وجود مسعود اين بزرگوار همى افتخار مىكند و اظهار اعتبار مىنمايد ، كثر الله امثاله و مد ظلاله . ميرزا سيد محمد امام جمعهء اصفهان كه از فحول رجال عصر به شمار مىرفت و به نفاذ حكم و رواج امر و مزيد سطوت وى از سلالهء سادات خاتونآبادى كس ديده نشده است ، در سال يكهزار و دويست و نود و يك هجرى به اصفهان وفات يافت . ميرزا محمد تنكابنى فقيه مقدس صادق سليم الصدر سادهلوح بود و به تأليف قصص العلماء علم تراجم رجال را قرين انفعال نمود . حاج ميرزا آقاسى با صدارت چهارده سالهء عهد محمد شاه مرحوم در علم و عرفان مقامى معلوم دارد و استقصاء احوال و اخبار اين شخص در نيكمردى و بزرگوارى و دانشورى و درويش منشى و حقپرستى كتابى مخصوص مىخواهد . اول اين دولت را ادراك نمود و چون از خدمات ديوانى منسلخ بود پس در عداد علماء و عرفاء اين عهد جاويد مهد محسوب است . فوتش در سال دويم از جلوس همايون به عراق عرب اتفاق افتاد . مشهور است بلكه نزديك مشهود كه با وجود صحت يك هفته قبل الوقت از رحلت خود خبر داده بود . سيد ابو طالب لاريجانى شاهاندشتى از افاضل سلسلهء جلاليه است كه به سيد جلال الدين اشرف مىرسند و امروز در لاريجان نافذ الحكم است . حاج ميرزا محمود قزوينى از اعيان و علماء دار السلطنهء قزوين است . منصب دينى و ديوانى را با هم توأم ساخته و مصداق « ما احسن الدين و الدنيا اذا اجتمعا » گرديده . خاندان ايشان كه به دار السلطنهء قزوين مكين مىباشند در ميان تجار ايران نمرهء نخستين محسوبند و مشاراليه گذشته از مقام علم و عمل و فقاهت و نباهت و جلالت و نبالت به حسن خلق و هضم نفس و درويشنهادى و بىتعينى از ابناء جنس خويش ممتاز است و در جمله بىانباز . منصب و لقب امين التجارى حسب الوراثة و الاستحقاق از سالها با وى بود و بعد از وظايف علميه همى بر تكاليف اين مقام اقدام مىفرمود .